Η ψυχοσωματική διάσταση του καρκίνου

Ο καρκίνος, όπως οι περισσότερες ασθένειες, είναι νόσος πολυπαραγοντική, δηλαδή προκαλείται από ένα συνδυασμό παραγόντων όπως:

• Γενετικοί παράγοντες, δηλαδή γονιδιακοί, κληρονομικοί ή όχι.
• Ιδιοσυγκρασιακοί παράγοντες, δηλαδή ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ο καθένας από εμάς αντιλαμβάνεται τα πράγματα, αντιδρά και συμπεριφέρεται.
• Ενδοψυχικές διαταραχές, όπως είναι το άγχος, η μείζων κατάθλιψη, η ύπαρξη διαφόρων ειδών τραυμάτων (από την παιδική μας ηλικία, αλλά και λόγω απωλειών στο διάβα της ζωής) και οι ψυχωσικές διαταραχές
• Χρόνιος σωματικός ερεθισμός λόγω φλεγμονής και χρόνιων παθήσεων.
• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Φυσικοί και κοινωνικοί παράγοντες. Εξαιρετικής σημασίας είναι ο τρόπος ζωής που ο καθένας από εμάς επιλέγει.

Όπως προκύπτει από την πολύχρονη κλινική μου εμπειρία, αλλά κι’ από τα διαβάσματά μου:

1. Κάποιοι ασθενείς εμφάνισαν καρκίνο, στην ίδια ηλικία που είχε εμφανίσει και ο γονιός τους, όχι κατ’ ανάγκη στο ίδιο σημείο.

2. Ανάλογα προβλήματα εμφανίζονται και σε παιδιά τα οποία έρχονται να πάρουν την θέση και το όνομα ενός μεγαλύτερου αδελφού, πατέρα ή παππού τους που πέθανε και για τον οποίο δεν ολοκληρώθηκε η διαδικασία του πένθους. Αυτό το παρατηρούμε συχνά σε παιδιά με λευχαιμία.

3. Κάποιοι από τους νοσούντες, οι οποίοι ως παιδιά δεν ένιωσαν ότι ήtαν αποδεκτοί από τους γονείς τους, ως ενήλικες, προκειμένου να γίνουν αποδεκτοί δεν εκφράζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, αλλά έχουν την τάση ν’ αποφεύγουν τις συγκρούσεις βάζοντας στην άκρη τις προσωπικές τους ανάγκες κι επιθυμίες.

4. Όταν αγαπητή φίλη-συνάδελφος αρρώστησε με καρκίνο, αμέσως την επισκέφθηκα. Μιλούσαμε επί 6 ώρες, όταν κάποια στιγμή την άκουσα να μου λέει: « Ήθελα να πάθω καρκίνο για ν’ αναλάβει ο άντρας μου τις ευθύνες του».

5. Η παρατεταμένη κακή ψυχολογική κατάσταση μιας γυναίκας (άγχος, κατάθλιψη, θυμός, κακή μεταχείριση από μεριάς του συντρόφου) ευνοούν την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού.

6. Αγαπητή μου φίλη, καλός άνθρωπος, υποχωρητικός κι ανεκτικός που κατάπινε πολλά χωρίς να βγάζει άχνα, έφυγε από τη ζωή λόγω καρκίνου του οισοφάγου. Τυχαίο;

7. Η καταπίεση των συναισθημάτων μπορεί να σχετιστεί με αναπνευστικά προβλήματα.

8. Το 1979, ένας 32χρονος Ελβετός, ο οποίος νόσησε και πέθανε τελικά από καρκίνο, προτού φύγει από τη ζωή, έγραψε την αυτοβιογραφία του, όπου περιέγραφε την προσωπική του διαδρομή που τον οδήγησε στον καρκίνο. Ο ίδιος θεωρούσε ότι γι’ αυτό ευθυνόντουσαν τα δύσκολα παιδικά του χρόνια, παρότι προερχόταν από εύπορη -μεγαλοαστική οικογένεια, δηλαδή η μοναξιά του, οι συναισθηματικές ματαιώσεις, η ανυπαρξία ερωτικής ζωής, αλλά και η αδυναμία του να μιλήσει για τα επώδυνα συναισθήματα που βίωνε και τα οποία τον έπνιγαν!! Όπως έγραφε σε κάποιο σημείο του βιβλίου του: «Πιστεύω ότι ο καρκίνος είναι μια αρρώστια της ψυχής. Ο άνθρωπος που έχει μάθει να καταπίνει την λύπη του, κάποια στιγμή κατασπαράσσεται ο ίδιος από αυτή τη λύπη που έχει μέσα του».

 Ο κλινικός ψυχολόγος:

• Λαμβάνει υπόψη του την ιατρική διάγνωση
• Παράλληλα, με τις κατάλληλες ερωτήσεις, παροτρύνει τον ασθενή να του δώσει τη δική του εξήγηση όσον αφορά το λόγο που αρρώστησε.
• Μέσω της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας οι ασθενείς συνειδητοποιούν πώς οι πολύχρονες ενδοψυχικές τους συγκρούσεις μπορούν να συνδέονται με την εμφάνιση της ασθένειάς τους (σωματοποίηση).
• Υποστηρίζει κι’ ενθαρρύνει τον ασθενή. Ο ασθενής δεν είναι αντικείμενο, αλλά υποκείμενο, άρα μπορεί να συμμετέχει ενεργά στη θεραπεία του.
• Ο ασθενής μαθαίνει να παρατηρεί τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εμφανίζονται οι υφέσεις ή οι αναζωπυρώσεις της ασθένειάς του.
• Η ψυχανάλυση όπως και η ιατρική ενδιαφέρονται για τη θεραπεία των αιτίων και όχι μόνον των συμπτωμάτων. Η απλή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μπορεί ν’ αφήσει την αιτία να δρα υπόγεια κι’ αθόρυβα.
• Οι συγγενείς του αρρώστου έχουν επίσης ανάγκη πληροφόρησης, υποστήριξης ενδυνάμωσης και απενοχοποίησης για τα αμφιθυμικά συναισθήματα που βιώνουν απέναντι στον άνθρωπό τους.

Παρά ταύτα ο καρκίνος, ως μια κρίση μπορεί να μας αφυπνίσει και να μας οδηγήσει σε αλλαγή  τρόπου αντίληψης των πραγμάτων, ανάληψη της προσωπικής μας ευθύνης κι’ αλλαγή πορείας πλεύσης!